Hành trình trở thành thầy giáo của cậu học trò nhỏ
Từ sân ga Hàng Cỏ năm 1955, trên những chuyến tàu ngược xuôi qua năm tháng, lặng lẽ đưa một đời người đi qua hai miền quê hương.
1942–1955
Việt Nam
Tuổi thơ và chuyến tàu năm 1955Hà Nam, Việt Nam
Thầy sinh ngày 01.05.1942 và lớn lên ở vùng quê Hà Nam. Cuối tháng 8.1955, sau ba tháng tập trung ở trường Chu Văn An, thầy cùng đoàn 150 em nhỏ lên tàu ở ga Hàng Cỏ.
Hơn ba tuần sau, đoàn tàu đến nước Đức.
1955–1959
Đức
Học tiếng Đức từ con số khôngMoritzburg, CHDC Đức
Ngày 23.9.1955, đoàn đến CHDC Đức và vào Käthe-Kollwitz-Heim ở Moritzburg. Các em học tiếng Đức từ con số không, qua hình ảnh, không có phiên dịch. Thầy kể thầy cô người Đức rất nghiêm, nhưng đêm đêm vẫn đi đắp chăn cho từng em, và năm 1957 Bác Hồ đến thăm trường.
Ảnh: TTXVN/VietnamPlus
Bốn năm sau, cả trường lên tàu về nước, nhưng thầy chưa ở nhà được lâu.
1959–1962
Đức
Những năm học nghềRadebeul và Dresden, CHDC Đức
Tháng 7.1959 cả hai trường về nước. Tháng 9, thầy cùng khoảng 150 bạn quay lại Đức học nghề thợ nguội ở Radebeul và Dresden.
Năm 1962, thầy về nước với một nghề trong tay.
1962–1965
Việt Nam
Ban ngày đi làm, ban đêm đi họcHà Nội, Việt Nam
Về nước, ban ngày thầy làm ở Viện Đo lường, ban đêm học bổ túc văn hóa và tốt nghiệp lớp 10. Thời ấy ít người biết tiếng Đức, nên thầy sớm được gọi đi phiên dịch cho các chuyên gia Đức. Nghề phiên dịch của thầy bắt đầu từ đó.
Năm 1965, thầy lên tàu sang Đức lần thứ ba.
1965–1970
Đức
Giảng đường MagdeburgMagdeburg, CHDC Đức
Lần thứ ba sang Đức, thầy học đại học tại TH Magdeburg và tốt nghiệp kỹ sư (Diplom-Ingenieur) ngành cơ khí chế tạo máy.
Năm 1970, thầy về nước với tấm bằng kỹ sư, nhưng không có việc nào đúng ngành đợi sẵn.
1970–1988
Việt Nam
Mười tám năm đứng lớpThanh Xuân, Hà Nội
Trường Đại học Ngoại ngữ ở Thanh Xuân đang thiếu giáo viên tiếng Đức, và Bộ hỏi thầy có muốn dạy không. Cậu bé từng học tiếng Đức từ con số không ở Moritzburg nay đứng lớp dạy tiếng Đức, đồng thời đi phiên dịch. Năm 1975–1976, thầy học thêm sư phạm tiếng Đức một năm ở Leipzig.
Tôi là giáo viên rất nghiêm khắc, và gần như mọi thế hệ lưu học sinh đi Đức thời ấy đều qua lớp tôi.
Ngày 22.12.1988, thầy lên đường sang Đức, lần này để ở lại.
1988–2026
Đức
Trở lại nước ĐứcNước Đức
Ở Đức, thầy thường đưa bạn cũ từ Việt Nam về thăm trường xưa. Năm 2005, nhân 50 năm ngày sang Đức, thầy tự về thăm Moritzburg, và giúp đoàn bạn cũ từ Việt Nam tìm mộ ba người bạn ở nghĩa trang Dresden. Năm 2015, thầy cùng chị Võ Cẩm Trang trả lời phỏng vấn tờ Spiegel. Những năm sau này là những lần gặp lại học trò cũ, là gia đình và những chú chó của thầy.
Hai buổi trò chuyện năm 2020
Năm 2020, thầy kể lại cuộc đời mình trong hai buổi trò chuyện với TS. Trương Hồng Quang, cho podcast «Sống chung với Corona»: từ chuyến tàu năm 1955 đến những năm đứng lớp tiếng Đức.
Buổi trò chuyện thứ ba, kể về những năm sau 1988, không còn kịp ghi.
2026
Một ánh Dương còn mãi
Thầy mất ngày 11.11.2026. Lễ tang ngày 27.11.2026.
Album ảnh
Mở một album, lần giở từng khung hình và để những ký ức ấy sống lại như một thước phim.
Lưu bút
Xin gửi lại đôi dòng tưởng nhớ thầy, để giữ lại cho các thế hệ sau.





